7 minuten leestijd (1354 woorden)

Onderzoek naar ziekte van Huntington in stroomversnelling

nieuwe benadering hersenziekten

De afgelopen paar jaar is veel vooruitgang geboekt in het onderzoek naar de ziekte van Huntington. Met een NWO-subsidie van 4,7 miljoen euro wil het door Amsterdam UMC geleide consortium CureQ de eerste stappen zetten naar een mogelijke behandeling van deze
invaliderende, ongeneeslijke hersenziekte. Dat doen ze
onder andere met gekweekte menselijke minihersens.

Sinds 2004 houdt Eric Reits zich als onderzoeker bezig met de ziekte van Huntington. Zijn missie: een therapie ontwikkelen voor deze nu nog onbehandelbare hersenziekte. Daar rolde de hoogleraar Cellular imaging op een bijzondere manier in:
"Tijdens een congres in Italië hield ik
een postersessie over mijn werk, eiwitafbraak bij infecties en kanker. Een vrouw kwam op me af en gaf me een hug. Later hoorde ik dat zij Nancy Wexler was, de voorzitter van de Amerikaanse Huntingtonvereniging. Zij heeft als geneticus de
locatie van het gen gevonden dat de
ziekte van Huntington veroorzaakt."
Wexler zag een rol voor Reits' expertise
in het onderzoek naar het verbeteren
van de afbraak van het klontergevoelige
Huntingtoneiwit, veroorzaker van alle onheil. "Een paar weken na onze ontmoeting kreeg ik een uitnodiging om naar New York te komen. Daar werd ik in haar netwerk opgenomen van onderzoekers en Huntingtonfamilieleden." Sindsdien heeft de ziekte van Hunting ton Reits niet meer losgelaten, zeker na de vele verhalen die hij hoorde van
gendragers en patiënten over de impact
van hun ziekte. "Deze erfelijke hersenaandoening geeft een combinatie van symptomen die optreden bij ALS, Parkinson en alzheimer. Huntington tast zowel je spieren, motoriek als geheugen aan. Als een vader of moeder het heeft, is de kans vijftig procent dat een kind het ook krijgt. Er heerst een enorm taboe op deze ziekte. Slechts tien procent van de risicodragers laat zich testen. Misschien ook wel logisch omdat er nog geen behandeling voor is. Maar zij leven wel  voortdurend in angst ooit Huntington te krijgen. Om het taboe te doorbreken, heb ik in 2016 het Campagneteam Huntington geholpen met de campagne Een ziekte zo erg dat niemand erover praat."
(www.doodgezwegen.nl).

Verlengd klittenband
Naar schatting krijgt ongeveer één op de
10.000 mensen deze ziekte. Omdat maar weinig risicodragers zich laten testen, denkt Reits dat dit slechts het topje van de ijsberg is. Op basis van informatie uit DNAbanken weet hij dat dit aantal ruim viermaal hoger moet liggen. De werkelijke dragers van het gen – het gen dat Wexler heeft geïdentificeerd – hebben allemaal dezelfde mutatie. Het normale gen codeert volgens de Amsterdamse hoogleraar voor een eiwit dat een soort klittenband heeft om interacties met elkaar te kunnen aangaan. "Door de mutatie worden deze klittenbanden veel te lang en gaan de eiwitten samenklonteren in de hersenen. In het gebied waar die klonters ontstaan, belemmeren ze uiteindelijk de communicatie tussen de hersencellen. Hoe langer die klittenbanden zijn, hoe eerder iemand ziek wordt. De eerste verschijnselen doen zich meestal voor rond het veertigste levensjaar maar er zijn ook kinderen van acht jaar bij wie de ziekte zich al openbaart."

Vuilnismannen
Zo'n twee jaar geleden zorgde de onder
zoeksgroep van Reits voor een grote doorbraak. Hij legt uit dat bij gezonde mensen de hersenen de eiwitten netjes opruimen. "Daarom was lang de gedachte dat de vuilnismannen in de lichaamscellen bij Huntington niet goed werken. Maar dat is niet zo, hebben we ontdekt. Normaal plaatst het lichaam een vlaggetje op de eiwitten die moeten worden afgebroken, zodat de vuilnismannen weten dat ze die moeten opruimen. Bij Huntington worden er op de gemuteerde eiwitten geen vlaggetjes geplaatst en kunnen de eiwitophopingen ongemerkt de dans ontspringen." Om die vlaggetjes beter te kunnen bestuderen, vergeleek Reits de betreffende eiwitten
uit de hersenen van gezonde mensen met
die van Huntingtonpatiënten. "We vonden 53 enzymen die betrokken zijn bij het herkennen en afbreken van het Huntingtoneiwit. Door de functies van al die enzymen te bestuderen en te manipuleren, kunnen we wellicht een therapie
ontwikkelen die het afbraakproces van
de eiwitklonters verbetert."
Om dit onderzoek te versnellen en vele
vragen rondom de ziekte te beantwoorden, heeft Reits het consortium CureQ in het leven geroepen. Hierin werkt hij nauw samen met alle wetenschappers en neurologen in Nederland die zich bezighouden met de ziekte van Huntington en/of met spinocerebrale ataxie (SCA) type 1 en 2. Deze twee typen zeldzame aandoeningen hebben eenzelfde DNAfout als Huntington, maar de eiwitklonters in de hersenen geven alleen motorische problemen. Ook patiëntenvrenigingen, biotechbedrijven, hoge scholen en de stichting Proefdiervrij maken deel uit van het consortium, dat van NWO 4,7 miljoen euro subsidie heeft gekregen. Patiëntenverenigingen vulden dit bedrag aan tot 5,5 miljoen euro. Reits vindt het geweldig dat het is gelukt om nu gezamenlijk aan dit doel te werken.

"Hele families vallen soms uit elkaar omdat iemand zich laat testen, terwijl de anderen er niets van willen weten."

Eric Reits

Begin ziekte voorspellen
CureQ wil op een geheel nieuwe manier
deze hersenziekten benaderen. De stan
daardaanpak was om gekweekte tumor cellen te gebruiken voor experimenten. De vervolgstap gebeurde met proefdiermodellen. De hoogleraar wil liefst zo min mogelijk proefdieren gebruiken om dierenleed te voorkomen. Als tweede reden noemt hij dat de diermodellen extreme mutaties hebben – en daarmee extreem lange klittenbanden – omdat ze in heel korte tijd een ziektebeeld moeten geven. "Liefst wil je cellen van patiënten. We gaan nu cellen van gendragers en van jonge en volwassen patiënten uit hun urine oogsten. Deze cellen vormen we om tot stamcellen en hersencellen, die we
laten uitgroeien tot minihersens van
enkele millimeters in doorsnee. Deze zogenaamde organoïden vormen een prachtig model voor onderzoek. Dan kun je kijken waarin de diverse genetische submutaties van Huntington van elkaar verschillen in bijvoorbeeld structuur,
opbouw, onderlinge verbindingen en
stoffen die ze uitscheiden." Met dat inzicht moet het volgens de projectleider onder meer mogelijk worden
om te voorspellen wanneer bij een gen
drager de ziekte zich uiteindelijk zal openbaren. "Die kennis kan van belang zijn om als drager je verdere leven te plannen. En als er een therapie komt, kun je kijken wanneer je daarmee moet beginnen om de ziekte te voorkomen, uit te
stellen of af te remmen. Momenteel wil
90 procent van de risicodragers niet weten of ze de mutatie hebben. Daarom hebben we ook ethici in ons consortium die zich hierover gaan buigen. Hele families vallen soms uit elkaar omdat iemandzich laat testen, terwijl de anderen er niets
van willen weten. Wat moeten we boven
dien doen met dergelijke weigeraars als we straks de ziekte beter kunnen voorspellen en er een therapie is die je idealiter begint vóór de ziekte zich openbaart?Op al dat soort vragen willen we ons voorbereiden."

Eiwitklonters voorkomen of afbreken
Reits hoopt dat er een of meerdere the
rapieën komen. Op dit moment lopen in de Verenigde Staten en Europa kleine
trials van het biotechbedrijf uniQure, een spinoff van Amsterdam UMC die betrokken is bij het consortium. Hiervoor worden in de hersenen van Huntingtonpatienten onschuldige virussen ingebracht. Die moeten een stukje DNA in de hersencellen brengen, waardoor de aanmaak van het gevreesde eiwit vermindert. CureQ wil de ziekte aanpakken met medicijnen die de eiwitaanmaak verminderen of de vuilnismannen een handje
helpen bij het opruimen van eiwitklon
ters. Reits: "Samen met biotechbedrijven zijn we momenteel bezig met het screenen van potentiële medicijnen. De eerste screening leverde al vijftien kandidaten op die de eiwitklontering beïnvloeden. Deze kandidaten willen we graag op organoïden loslaten om te kijken wat hun werkingsmechanisme is. Verder hebben we nog zo'n 20.000 medicijnen die iets doen met eiwitafbraak. Ook daarmee willen we bij organoïden kijken of er kanshebbers tussen zitten. De hoop is dat die minihersens zich door een of meer dere stoffen weer gezond gaan gedragen. Niet alleen Huntingtonpatiënten kunnen daar dan baat bij hebben, maar ook mensen met SCA type 1 of 2."


BRON: klik hier




















0
×
Blijf op de hoogte

Wanneer u zich abonneert op ons nieuws, sturen we u een e-mail wanneer er nieuwe updates op de site zijn, zodat u deze niet mist.

Voorstellen deel 3
Voorstellen deel 2!
 

Reacties

Er zijn nog geen reacties gegeven. Wees de eerste die een reactie geeft
Al geregistreerd? Hier aanmelden
Gast
donderdag 01 december 2022